Literatür Taraması Nasıl Yapılır? Kaynak Matrisi ve Örnek

1. Soruyu kavram gruplarına ayırın

Önce araştırma sorunuzdaki ana kavramları belirleyin. Her kavram için Türkçe ve İngilizce karşılıkları, yakın anlamlı terimleri ve alanınızda kullanılan kısaltmaları ayrı sütunlarda toplayın. Aynı sözcüğün farklı disiplinlerde başka anlamlara gelebileceğini dikkate alın.

Örnek konu ‘üniversite öğrencilerinde çevrim içi öğrenme ve akademik katılım’ olsun. Öğrenci grubu, öğrenme ortamı ve katılım kavramını ayrı ayrı arayarak başlayabilir, sonra birleştirebilirsiniz. Kullandığınız veri tabanının yardım sayfasından tırnak işareti, AND ve OR gibi arama seçeneklerini kontrol edin; her platform aynı sözdizimini kullanmayabilir.

2. Arama kararlarını kaydedin

Üniversite kütüphanenizin erişim sunduğu veri tabanlarını ve açık erişimli kaynakları birlikte değerlendirin. Arama motorunda bir sonucun üstte görünmesi yönteminin güçlü olduğunu göstermez. Başlığı uygun bulunan çalışmanın özetini, ardından tam metnini inceleyin. Yalnızca özetini gördüğünüz bir çalışmanın ayrıntılı yöntemini okumuş gibi yazmayın.

• Arama tarihi ve kullanılan veri tabanı
• Anahtar kelimeler ve tam arama ifadesi
• Dil, yıl ve yayın türü filtreleri
• Bir kaynağı seçme ya da eleme gerekçesi
• Tam metne erişim durumu ve varsa DOI

3. Kaynak matrisini oluşturun

Bir tablo, kaynakları aynı ölçütlerle okumanızı sağlar. Aşağıdaki satır bir şablondur; gerçek bir yayın veya araştırma sonucu değildir. Her çalışmayı okudukça kendi verinizle doldurun. Alıntı yapmayı düşündüğünüz cümlelerin sayfa numarasını ayrıca kaydedin.

4. Yazar sırasından tematik yazıma geçin

Kaynakları tarih veya yazar adına göre peş peşe özetlemek yerine ortak tartışma başlıkları altında toplayın. Bir paragrafta önce ana fikri kurun, sonra ilgili bulguları karşılaştırın, son olarak bu karşılaştırmanın araştırmanız için anlamını açıklayın.

Örnek paragraf iskeleti şöyle olabilir: ‘Katılımı açıklayan çalışmalar iki yaklaşım etrafında toplanmaktadır. İlk yaklaşım … üzerinde dururken ikinci yaklaşım … değişkenini öne çıkarır. Bulguların farklılaşması örneklem ve ölçüm tercihlerinden kaynaklanabilir. Bu nedenle mevcut araştırmada … incelenecektir.’ Boşlukları yalnızca gerçekten okuduğunuz çalışmaların desteklediği ifadelerle doldurun.

5. Kaynak yöneticisi kullanın, kayıtları denetleyin

Zotero ile kaynakları koleksiyonlarda düzenleyebilir, etiket ve not ekleyebilir, yazım programında atıf ve kaynakça oluşturabilirsiniz. İçe aktarılan kaydın yazar, tarih, başlık ve yayın türü alanlarını özgün yayınla karşılaştırın. Bir aracın otomatik kaynakça üretmesi, kaydın doğru olduğu anlamına gelmez.

Araştırmanız anlatı türünde bir literatür taramasıysa bunu açıkça belirtin. Sistematik derleme iddiası ayrı bir yöntem ve raporlama planı gerektirir; yalnızca çok sayıda kaynak bulmak bir taramayı sistematik yapmaz.

Son kontrol listesi

• Arama kapsamı ve kaynak seçme gerekçeleri açık.
• Her iddia ilgili ve okunmuş bir kaynakla destekleniyor.
• Çalışmalar arasındaki yöntem farkları dikkate alınıyor.
• Araştırma boşluğu, taranan kaynakların sınırları içinde ifade ediliyor.
• Doğrudan alıntılar ile kendi yorumlarınız ayırt edilebiliyor.
• Metin içi atıf ve kaynakça bilgileri birbiriyle eşleşiyor.